De waarde van muziek

Wat is muziek nog überhaupt waard tegenwoordig? Vandaag had ik er enkele verhitte discussies over met kennissen die het niet zo nauw lijken te nemen met het feit dat de muziek die ze luisteren, snelsnel afgehaald via kazaa of andere brol (de sukkelaars kunnen nog niet eens werken met torrents!), het resultaat is van hard labeur van een bepaalde artiest of groep, die hun hele leven wijden aan hun muziek en er al hun bloed, zweet en tranen in puren zodat wij die drie minuten van auditieve hemel kunnen beleven (langer in het geval van progrock, uiteraard).

Het hele discours startte met een klein discussietje over In Rainbows, de nieuwe Radiohead, waarbij het al gauw ging over hoeveel geld die groep nu in feite zelf opstrijkt met de nieuwe distributiemethode. Toen ik zei dat ik de plaat achteraf gekocht had, volgde een denigrerend “ge had hem al gedownload (gratis?) en dan nog eens gekocht…”. Blijkbaar had ik volgens de persoon in kwestie die plaat toch helemaal niet nodig, zeker! Ik bedoel maar, ik had hem toch maar mooi gratis afgehaald, waarna ik hem naar believen door mijn kleine laptopboxen kon jagen, uiteraard allemaal geregistreerd door mijn hip Last.fm-profiel. Wat heeft een mens meer nodig? “Ja maar”, probeerde ik, “het is een kwestie van geld aan dingen te besteden die je graag hoort, waarbij muziek eerder een soort hobby, nee, passie wordt, en dat besteedde geld naar die geliefde artiesten gaat, zodat ze mij nog lang kunnen verblijden met hun deuntjes.” Ik hoef u niet uit te leggen dat die woorden in dovemansoren vielen. Nog maar eens werd ik met de neus op de feiten gedrukt dat muziek voor velen hoogstens een leuk achtergrondje is, een soort van sfeermaker (walgelijk!) waarmee ze hun dagelijkse sleur eventjes verlichten. Ik zal de laatste zijn om dit mp3-tijdperk te verbannen, maar voor veel mensen (ik noem ze gemakkelijkheidshalve het “radiovolkje”) is dat alleen maar een nog handiger hulpmiddel om respectloos om te gaan met muziek, waarbij één muisklik de file van bits en bytes kan downloaden en net zo snel naar de prullenbak te verwijzen. En die mentaliteit zit er diep ingebakken, heel diep, zelfs bij vrienden van mij die zelf muziek maken en er ooit mee succes hopen te oogsten.

Ook deze zoon van het “Radiovolk” leek maar moeilijk te beseffen dat muziek boven alles het resultaat is van verdomd hard labeur, van zweten en zwoegen, van zoeken naar de ultieme song. En dan heb ik het niet alleen over avantgarde-rukkers uit The Wire; al betwijfel ik hun artistieke merites, ik durf gerust te wedden dat de Shakira’s en Britney Spearsen van deze wereld net zoveel passie, arbeid en zelfs oprechte emotie in hun muziek trachten te stoppen als de pitchforkartiestjes. Iets dat het volgende, tot in den droeve gebruikte argument, bovendien van de tafel veegt: “Radiohead heeft het geld toch niet nodig, [want] ze zijn al schatrijk”, vertrouwde mijn gesprekspartner mij toe. What a load of Bollocks. [Nota bene, het voorbeeld van Radiohead is dan ook nog een vrij slecht argument voor zijn zaak: de heren Yorke, Greenwood, Selway en O'Brien mogen er dan wel vrij knusjes bijzitten, die privé-jets zullen er de eerste dagen nog niet aankomen (ook al omdat ze milieu-vervuilend zijn, dixit Louike Lodderoog). Bovendien vertrouwde de persoon in kwestie mij toe dat hij alle andere albums, buiten In Rainbows, toch wel nog zou kopen. Oh, de ironie: zelden zo hard moeten lachen over Radiohead toen ik hem moest meedelen dat al dat geld mooi naar EMI gaat, en de groep nu moet leven van de opbrengsten van hun laatste plaat (via XL aan de man gebracht) en het touren.]

Is het immers niet zo dat de grootst verdienende artiesten “rijk” geworden zijn omdat ze zich er godverdomme constant voor uit de naad gewerkt hebben? James Brown, Soul Brother #1, is niet rijk geworden omdat hij ooit eens wat in een microfoon geschreeuwd heeft, maar omdat hij tot aan zijn dood de zelf opgelegde titel van Hardest working man in showbusiness met hand en tand verdedigd heeft. Bruce Springsteen heeft geen pensioenfonds bijeengerockt door af en toe eens in Ashbury Park op een podium te kruipen. De mannen van Metallica godbetert (begeef ik mij op glad ijs?) hebben ook niet stilgezeten, en al kan je hun muziek crap vinden, ze hebben zichzelf (voor het grootste deel) gegeven en hun doelpubliek daarmee eindeloze uren plezier verschaft.* En zulke mensen kopen dan de muziek van die groep, omdat ze er genot uit halen, omdat het een teken is van appreciatie naar de artiest toe, als een soort van schouderklopje of aanmoediging, een teken van “doe voort! Ge zijt goed bezig!”. Wat die mensen dan doen met dat geld, of hoeveel ze er van hebben, is uiteindelijk niet relevant, net zomin als mensen die er zelfs hun geld niet aan gegeven hebben zich daar druk over moeten maken.

Uiteindelijk draait het om één ding: respect voor de artiest en zijn werk. Bent u bereid om de artiesten die u dagelijks beluistert, die uw leven een beetje draaglijker maken, u troost bezorgen of u eindeloos doen uitleven, te steunen? Heeft u als luisteraar genoeg respect voor de artiest en geeft u hem naast uw appreciatie voor zijn werk ook geldelijke steun? Of haalt u liever de mp3 ergens volledig gratis af, om hem na drie luisterbeurten weer ergens te dumpen? Het is hier dat het “Radiovolk” definitief gescheiden kan worden van de echte, oprechte liefhebber: wie zal zijn portefeuille lichten om de kunst die hij koestert te doen voortleven? (aankoop van een radio telt niet mee, dat spreekt) Het hoeft daarom geen plat consumentisme te worden, iets wat de zo gelouterde beleving alles behalve ten goed komt. Een mens heeft amper genoeg tijd om alles nieuws te luisteren, laat staan het te kopen. We hebben het hier immers over de muziek die u echt graag hoort. Dit alles kreeg mijn gesprekspartner tegengeworpen deze middag. “Jaja”, ploeterde hij nog tegen, “maar ik koop zowiezo [sic] heel weinig cd’s, dus…”. So what? Het gaat hier niet om de aankoop van zilveren blinkende schijfjes, maar dat uw geld gaat naar mensen die het nodig hebben om van hun kunst te leven. Dat gaat dan ook over merchandise, of optredens, en als je geen toekomst ziet in de cd, stort dan wat geld via de “Donation”-button (veel groepen die gratis dingen weggeven hebben er zo één, al betwijfel ik of er veel op geklikt wordt) op uw scherm, of koop de mp3’s via één of ander Itunes-systeem. En dan kan u nog zeggen dat sommigen het geld niet meer nodig hebben (iets wat voor sommigen echt wel van tel is), het betekent nog niet dat jonge groepen en artiesten daar dan ook maar de tol van moeten betalen.

En als u dat niet wilt? “Fine, fuck you”, zegt de Henry Rollins dan in mij. Zet de radio maar nog wat harder op voor uw dagelijkse portie muzak, zodat u mijn gezaag kunt overstemmen, luister maar naar hartelust naar uw gratis afgehaalde albums van artiesten die u op een bepaald moment in de ether hoorde voorbijwaaien, en doe maar op. Maar sta dan bijvoorbeeld ook bij het volgende stil: wat zou een loodgieter er van denken als u hem niet betaalt voor zijn verdiensten, of een buschauffeur als u besluit om eens een gratis stuk mee te rijden? Misschien een slecht argument van mijn kant, maar, beste Radiomeute, als u al de tijd gevonden heeft om dit te lezen, kunt u dan tenminste geen begrip opbrengen voor het feit dat de muzikanten waar u volgens de wet van steelt fameus op hun tenen getrapt zijn, dat ze verdorie kwaad zijn op het feit dat u allemaal maar een beetje zit te freeloaden en voor niks zit te genieten van hun arbeid, en dat ze nog gelijk hebben ook?

Wat is de oplossing? Al sla je me dood. Hoewel ik wel weet dat het rigide optreden van de noodlijdende, op artiesten parasiterende muziekindustrie niet veel uitsteekt. Het verbieden van websites en software die Peer 2 Peer-sharing, torrents en andere technologiëen mogelijk maken is even nefast als het bestrijden van de maffia door een hoop kleine visjes op te pakken: sinds het controversiële Napster voor de rechtbank is gedaagd, is  het aantal beschikbare files op het net alleen maar exponentieel toegenomen. Het verbieden van piraterij voedt alleen maar het vuur. De kern van het probleem, de te vangen Don van de familie als het ware (ik heb The Sopranos gekeken), ligt in de mentaliteit van de mensen. Een mentaliteit die stilletjes bijgestuurd moet worden, waarbij men bewustgemaakt moet worden van het feit dat men bezig is over een product van arbeid, niet over iets los dat ronddartelt in de lucht en zo te vangen is; het is tenslotte de werkelijke wereld hier, en niet My Little Pony-land. Maar ja, begin daar maar eens aan. Misschien ligt de sleutel wel in de kleine dingen, individuele mensen die artiesten steunen, iets waarvoor ik haast dagelijks moet pleiten, of moet bovenhalen als argument als ik mijn cd-aankoop moet verantwoorden (al komt mijn preek hier natuurlijk terecht bij bekeerden en hardcore gelovigen van het eerste uur).

Met dit stuk wil ik echt niet de moraalridder uithangen, maar gewoon even bij de muziekbelevenis, zowat het belangrijkste in mijn leven, stilstaan. Het zou trouwens nogal hypocriet zijn, nietwaar? Hoe denkt u dat ik al die obscure albums heb leren kennen, hoe ik zo snel nieuwe releases hoor, of mijzelf tegenwoordig een expert van de jaren 70 kan noemen? Niet door elke week braafjes in de platenwinkel drie cdtjes uit de rekken mee te graaien. Alles is een klik weg, en dat heeft immense voordelen; elke dag verbreed ik mijn muzikale horizon. Maar het is een vergiftigd geschenk, in die zin dat de overload aan muziek de waarde ervan serieus doet devalueren. Daarom zeg ik ook: doe maar op, download maar tot die harde schijf uitpuilt, maar sta tijd van tijd toch even bij al die muziek stil, geniet er dan ook van, en koop dan eens een plaatje, ga eens naar een optreden of koop daar of via de website een t-shirtje, een plaat of zelfs een pakketje bumperstickers. Die mensen kunnen niet eten van uw enthousiasme alleen.

Zo, dat moest er even uit.

*Voor meer over “alles geven” verwijs ik trouwens gaarne naar de heer Kanye West, zoals gewoonlijk even megalomaan als oprecht.

NP: Spinvis :: Spinvis, braafjes gekocht met mijn eigen geld.